INSTRUMENTY GEOLOGICZNE – SPECJALNOŚĆ CBK PAN

Prace prowadzone w Centrum Badań Kosmicznych PAN w Warszawie w zakresie geologii pozaziemskiej, w tym mikrograwitacyjnej, wpisują się w program eksploracji kosmosu formułowany obecnie przez Unię Europejską i Europejską Agencję Kosmiczną ESA. Zakłada on m.in. możliwość realizowania badań geologicznych na innych obiektach Układu Słonecznego, w tym pobieranie próbek gruntu z warstw powierzchniowych i podpowierzchniowych.

Pierwszym przyrządem do prac geologicznych w warunkach mikrograwitacji, zaprojektowanym i skonstruowanym w CBK PAN, był MUPUS. Instrument znajduje się na lądowniku Philae, wysłanym w 2004 roku przez Europejską Agencję Kosmiczną wraz z sondą Rosetta do komety 67P/Czuriumow-Gierasimienko. W 2014 roku MUPUS wbije się w jądro komety i pobierze próbki jej podłoża; zostaną one przeanalizowane na miejscu przez przyrządy lądownika.

Wykonany w 2011 roku przyrząd geologiczny CHOMIK, zainstalowany na lądowniku rosyjskiej misji Fobos-Grunt, już za dwa lata pobierze próbkę gruntu z powierzchni marsjańskiego księżyca Fobosa. Polski kontener wraz z próbką zostanie następnie przetransportowany na Ziemię. Będzie pierwszym w historii przedmiotem, który wróci na naszą planetę z powierzchni ksieżyca innej planety.

Narzędzia do prowadzenia pozaziemskich prac geologicznych w warunkach obniżonej grawitacji lub mikrograwitacji stają się specjalnością CBK PAN. W ramach międzynarodowej inicjatywy International Lunar Network w Centrum powstaje obecnie KRET, nowatorski elektromagnetyczny instrument penetrujący konstruowany z myślą o przyszłych badaniach geologicznych Księżyca i Marsa.

KRET, obecnie w fazie wczesnych prototypów, umożliwia pobieranie próbek podłoża z głębokości dochodzącej nawet do kilku metrów. Konstrukcja instrumentu zapewni zachowanie pierwotnej kompozycji chemicznej pobranego materiału. Dzięki temu będzie możliwa m.in. analiza śladowych ilości gazów zawartych w próbce. Pierwszym celem KRET-a będzie prawdopodobnie Księżyc, dokąd poleciałby w ramach misji Lunar Glob.

Przyrządy z Centrum Badań Kosmicznych PAN uczestniczyły lub uczestniczą w najbardziej prestiżowych i wyrafinowanych misjach kosmicznych. Znajdowały się m.in. na sondach Vega podczas przelotu koło komety Halleya oraz na lądowniku Huygens, który w 2005 roku osiadł na powierzchni Tytana, księżyca Saturna (było to najdalsze lądowanie w historii ludzkości); są obecne na marsjańskim orbiterze Mars Express i wenusjańskim Venus Express oraz na pokładzie kosmicznego obserwatorium Herschel. Obecnie w Centrum powstają m.in. Lem i Heweliusz – pierwsze polskie satelity naukowe, budowane w ramach konsorcjum BRITE i przeznaczone do obserwacji jasnych gwiazd zmiennych. CBK PAN przygotowuje się także do udziału w europejskiej misji BepiColombo do Merkurego.